Virussen versus bacteriën: faagtherapie voor patiënten

Sommigen vinden het riskant om virussen in wonden te wrijven, ze in te ademen, in te slikken of zelfs in de bloedbaan te injecteren. Maar bij de zogenaamde faagtherapie worden daadwerkelijk bacterieetende virussen gebruikt die onschadelijk zijn voor de mens.

Met het toenemend aantal antibioticaresistentie krijgt deze vorm van therapie, die lange tijd nauwelijks wordt toegepast, weer meer aandacht. Maar is het de oplossing voor de grote crisis in de geneeskunde? Twee grote Duitse projecten staan ​​op het punt om patiënten te behandelen.

Bacteriofagen zijn constant om ons heen en in ons. Een volwassen mens bestaat uit ongeveer 30 biljoen lichaamscellen, 40 biljoen bacteriën en 300 biljoen fagen, zegt faagtherapie-expert Christian Willy, directeur van de kliniek voor traumachirurgie in het Bundeswehr-ziekenhuis in Berlijn. Bacteriofagen zijn virussen die vermenigvuldigingsprogramma’s in bacteriën starten totdat de massa van nieuw geproduceerde virussen ervoor zorgt dat de bacteriële cel barst. Bacteriële ophopingen, bijvoorbeeld in een brandpunt van ontsteking, kunnen zo snel verdwijnen.

Mijlpaal in zicht

Een van de projecten waarin patiënten straks behandeld worden is “Phage4Cure”, waarbij een therapie met inhaleerbare fagen tegen de gevreesde ziekenhuiskiem Pseudomonas aeruginosa is ontwikkeld. De ziekteverwekker koloniseert vaak de longen van patiënten met cystische fibrose. Volgens Christine Rohde van het Leibniz Instituut DSMZ (Duitse verzameling van micro-organismen en celculturen GmbH) in Braunschweig moet in de nazomer een klinische fase I-studie naar basistolerantie beginnen. In tegenstelling tot wat meestal het geval is, is er ook een directe cohort met patiënten. “Als fase I succesvol is en de patiënten zich beter voelen, dan is een echte mijlpaal voor faagtherapie in Duitsland bereikt.”

In Duitsland worden al enkele patiënten behandeld voor wie de beschikbare goedgekeurde therapieën niet effectief zijn. Bijvoorbeeld van Christian Kühn, hoofd van het National Phage Center van de Hannover Medical School. “Ik zie elke dag wat antibioticaresistentie doet”, benadrukt de arts. “We hebben alternatieven nodig.” In Hannover zijn al meer dan 30 patiënten behandeld, vaak tegen Staphylococcus aureuseen bacterie die hardnekkige wondinfecties kan veroorzaken.

Het tweede grote Duitse project, het “PhagoFlow”-project, uitgevoerd door de Trauma Surgery Clinic van het Bundeswehr-ziekenhuis in Berlijn, is ook gebaseerd op de individuele productie die voor elke individuele patiënt wordt gebruikt – bekend als magistrale toepassing. Terwijl “Phage4Cure” gaat over een ziektebeeld, een pathogeen en een toegediend mengsel, is “PhagoFlow” bedoeld om verschillende ziektebeelden te behandelen die het gevolg zijn van verschillende pathogenen, legt projectmanager Willy uit. Vanaf de tweede helft van het jaar zouden de eerste patiënten behandeld kunnen worden, hoopt hij.

Langer bekend als penicilline

Bacteriofagen worden al ongeveer een eeuw gebruikt om infecties te bestrijden. Ze werden ontdekt ruim tien jaar voordat de Schotse bacterieonderzoeker Alexander Fleming in 1928 de antibiotische effecten van penicilline ontdekte.

Een groot verschil tussen de twee bacteriedoders: terwijl antibiotica meer als een massavernietigingswapen werken, zijn fagen contractmoordenaars met een heel specifiek doel. Ze infecteren slechts één type bacterie, heel vaak zelfs maar één specifieke stam van een type. Dit maakt het gebruik ervan gecompliceerd: eerst moet de juiste faag worden gevonden voor de respectieve bacteriestam van een patiënt. “En meer dan één stam speelt meestal een rol bij een kritieke infectie”, legt Holger Ziehr uit, hoofd Farmaceutische Biotechnologie bij het Fraunhofer Instituut voor Toxicologie en Experimentele Geneeskunde (ITEM).

Maar waar vind je geschikte fagen om een ​​bepaalde ziekteverwekker te bestrijden? Experts kiezen daarvoor vaak een heel eenvoudige bron: ‘afvalwater’, zegt faagonderzoeker Alexander Harms van het Biozentrum van de Universiteit van Basel. Eerst worden op voedingsplaten de bacteriën gekweekt waartegen fagen moeten worden ingezet. Het watermonster komt op het bacteriegazon. Als er een faag aanwezig is die de bacterie doodt, ontstaat er een gat in het bacteriegazon – het virus wordt van deze plek geïsoleerd en in het laboratorium vermenigvuldigd.

vervanging voor antibiotica

Zoveel meer moeite dan een pil die tegen veel ziekteverwekkers werkt uit de la trekken. Maar het wonderwapen antibiotica dreigt saai te worden. Naar schatting worden jaarlijks meer dan 30.000 sterfgevallen in de EU veroorzaakt door antibioticaresistente bacteriën. Volgens schattingen zijn het er wereldwijd zo’n 700.000. Oplopende trend. Kan faagtherapie helpen?

In de Oostbloklanden – waar aanvankelijk geen brede toegang tot antibiotica was – werden fagen nog veelvuldig gebruikt. Tot op de dag van vandaag zijn instellingen uit dergelijke landen wereldleiders, met name het Georgi Eliava Instituut in Tbilisi, Georgië. Andere landen zoals de VS, België en Frankrijk brengen deze vorm van therapie nu nieuw leven in. Voorbeelden uit de VS laten zien dat het nu mogelijk is om binnen 10 dagen een geschikte faagtherapie voor een patiënt te creëren, zegt Christian Kühn van het fagencentrum in Hannover.

Overtuigende resultaten over de efficiëntie van fagen in zeer grote klinische studies, omdat ze de vereiste standaard zijn geworden in geneesmiddelenonderzoek, zijn nog niet beschikbaar voor de fagen die vaak alleen individueel kunnen worden gebruikt, zegt fagenexpert Christine Rohde. Individuele casusrapporten en kleinere onderzoeken laten een indrukwekkend succes zien, zoals de Duitse experts uitleggen.

In een recent gepresenteerde studie werden 20 patiënten met hardnekkige bacteriële infecties behandeld met bacteriofagen. De therapie was succesvol bij elf patiënten, meldden de onderzoekers in het tijdschrift “Clinical Infectious Diseases”. Dienovereenkomstig waren er geen bijwerkingen. Ziehr verwijst naar de heterogene groep deelnemers, waaronder zowel kinderen als volwassenen met verschillende ziektebeelden, complexe infecties en verschillende soorten ziekteverwekkers. Het feit dat, gegeven deze omstandigheden, meer dan de helft van de deelnemers op de therapie reageerde, is indrukwekkend, zegt de deskundige, die niet bij het werk was betrokken.

Bacteriofagen zullen antibiotica niet volledig vervangen, zoals de experts benadrukken. Een kansrijke manier zou de combinatie van bacteriofagen en antibiotica kunnen zijn, op basis van de zogenaamde faag-antibiotic synergy (PAS), legt de Berlijnse faagonderzoeker Willy uit. Het is aangetoond dat resistente bacteriën weer gevoelig kunnen worden voor antibiotica bij een patiënt die eerder met fagen is behandeld.

Nu veilig: Wij geven u 1 maand WK+ gratis!

Leave a Reply

Your email address will not be published.